CRL-LHK
  KONTSEILUAK EGINDAKO TXOSTENAK
Kontsulta jarduerara itzuli
Lan Harremanen Kontseiluaren txostena, Diru-Sarrerak bermatzeko eta Gizarteratzeko Legearen aurreproiektuari buruzkoa
 

Lan Harremanen Kontseiluaren txostena, Diru-Sarrerak bermatzeko eta Gizarteratzeko Legearen aurreproiektuari buruzkoa

Eusko Jaurlaritzaren Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza Sailak Lan Harremanen Kontseilu honi, Azterlan eta Erregimen Juridikoko bere Zuzendaritzaren bitartez, Diru-sarrerak Bermatzeko eta Gizarteratzeko Legearen aurreproiektua igorri dio, erakunde honek txosten egokia eman dezan.

1. Txosten teknikoa

1.1 Arau aurrekariak

Gizarte Esklusioaren aurkako maiatzaren 22ko 12/1998 legea onetsi zen jarduteko bere lurralde-eremuan esklusio pertsonal, sozial eta laboraleko arriskua aurreikusteko beharrezko diren prestazio ekonomikoak eta izaera sozialeko tresnak araupetzeko asmoz, bai eta bizitza independentea eramateko baliabide pertsonal, sozial edo ekonomikorik ez dutenak gizarteratzen laguntzeko ere.

Ondoren, sistemaren unibertsalizazio aurrerakorrerantz joateko eta politika publikoek gizarte beharrizanen bilakaerari erantzunik hobea ematea bermatzeko xedez, Gizarte Eskubideen Gutunari buruzko abenduaren 27ko 10/2000 Legea onetsi zen. Lege honek oinarrizko errenta deritzona babesteko euskal ereduan eskubide subjektibo gisa sartzea ekarri zuen.

Eusko Legebiltzarrak, 2006. urteko otsailaren 23ko bere bilkuran, Eusko Jaurlaritzari eskatzen zion lege-esparrua berrikusteko bi arauon araudia eta edukia birmoldatuta.

Lan eta Gizarte Ekintzako Batzordeak, 2007. urteko azaroaren 26ko bilkuran, eskaera hori berretsi zuen Gizarteratzeko Erakunde Arteko II. Planari (2007-2009) buruzko eztabaidaren ostean.

Aipatutako planak, egiten zuen gogoeta estrategiko baten oinarrizko alderdiak aztertu ondoren, egiaztatzen zuen oinarrizko errenta euskal administrazioen tresna nagusia dela txirotasunaren eta gizarte esklusioaren aurkako borrokan, baina eredu horrek hainbat arazo zituela, oinarrizko errentaren hartzaileak laneratzea lortzeko zailtasunak esate baterako. Halaber, Planak ohartarazten zuen txirotasunaren aurka borrokatzeko bigarren tresna handia -GLL deritzonak-, premiazko egoera koiunturalei kasu egiteko laguntza puntual gisa sortu bazen ere, etxebizitzarekin lotutako gastuei funtsean aurre egiteko egiturazko pertzepzio bilakatu dela. Horretaz gainera, azpimarratzen zen oinarrizko errenta zegoeneko gizarteratzera bakarrik edo nagusiki zuzendutako tresna ez zela, bere borondatez kanpoko arrazoiengatik errentako maila jakin batera iristen ez diren pertsonentzako gutxieneko diru-sarrerak bermatzeko tresna bat ere baizik.

Gorabehera horien aurrean, Planak zegoeneko helburu estrategikotzat indarreko esparru arauemailea moldatzea ezartzen zuen, bai eta prestazio ekonomiko guztien kalitateko gehieneko maila lortzea ere, premiako egoeran dauden bizikidetzako unitate guztietara iristea bermatzeko eta honakoak bezalako alderdietan oinarrizko interbentzio integrala sustatzeko moduan:

  • Diru-sarrerak bermatzeko prestazioen unibertsalizazio aurrerakorra, gizarteratzeko eta babes sozialeko esparruak bereizten dituena, bizikidetzako unitatearen kontzeptua birmoldatzea, oinarrizko errentaren zenbatekoa zenbait kasutan LGSaren %100era berdintzea (65 urtetik gorakoentzat eta premiako egoeran dauden pentsiodunentzat).
  • Zenbait kasutan oinarrizko errenta jaso dezatela baimentzea 23 urtetik beherakoei.
  • Eta guraso bakarreko familien babesa areagotzea.

LHKk, berriz, 2007-2010eko gizarte inklusioko Erakunde Arteko II. Plan honi buruz jakinarazi zuenean, besteak beste, hurrengo azken gogoeta hauek azpimarratu zituen:

Confebask elkartearen ordezkaritzak Planean lanaren zentraltasuna positiboki baloratzen du gizarteratzearen funtsezko elementu gisa eta, ondorioz, berau errentagarri egin eta estimulatzeko beharra. Halaber, bere ustez, Planak ere asmatzen zuen oinarrizko errentaren zenbatekoa LGSatik gertuko mailetan mantentzean eta 65 urtetik gorakoen edo lanerako ezinduak direnen kasuan bakarrik horretara parekatzean.

CC.OO. sindikatuaren ordezkaritza, berriz, ados zegoen enpleguak esklusioaren aurkako borrokaren politiketan zentraltasuneko jarrera eduki beharrarekin, baina betiere kalitateko enplegua bada. Horrekin batera, adierazten zuen oinarrizko errenta eskubide gisa zabaldu beharra zegoela 18 urtetik gorako pertsona guztiengana eta GLLak benetako eskubide subjektibotzat egituratu behar zirela.

UGT sindikatuaren ordezkaritzak, berriz, adierazi zuen enpleguaren zentraltasuneko ideiarekin -gizarte esklusioaren aurkako borroka egiteko tresna nagusitzat- bat zetorrela, baita gizartean errentagarri egiteko helburuarekin ere. Hala ere, esan du hori ez zela inolaz ere lortzen laguntzak LGSaren azpitik mantenduz soilik, enpleguaren pizgarriaren aurkakoa ez izateko bitartekotzat. Eta erantsi zuen oinarrizko errentaren zenbatekoaren egiazko arazoa ez dela hainbeste LGSarekin berdintzea, bizitza duina bermatzeko bere benetako gaitasuna baizik. Adierazten ere egiten zuen oinarrizko errenta prestazio unibertsal gisa aitortu behar zitzaiela 18 urtetik gorako pertsona guztiei.

Orain, Lege honen bidez, legegileak, Euskal Autonomia Erkidegorako Autonomia Estatutuak ematen dizkion eskumenen babespean, indarrean dauden dispositibo guztiak berrantu eta bere artikulazioa hobetzeko asmoa du, eta aldi berean berau osatu eta horrela egokitu nahi du beharrizanen izaeran antzemandako aldaketara eta horrela gizarte-errealitatearen bilakaerara.

1.2. Legezko birformulazioa eragiten duen gizarte errealitatearen bilakaera

Gizarte Esklusioaren aurkako Legea argitaratu zenetik, testuingurua nabarmen aldatu da, beharrizan sozialen bilakaera argiagatik zein errealitate berriak agertu direlako, hala nola langabezia-tasaren murrizketa ikusgarria eta okupazioko tasen hazkunde nabarmena. Hauek enplegu beteko egoera praktikora eramaten dute, etxebizitzaren salneurriaren igora handi batera eta autonomiako lurraldean erroldatuta dauden etorkin kopuruaren hazkunde nabarmen batera. Horrekin batera, pobreziako tasen murrizketa oso handia gertatu da, hala ere, aldi berean egoera ahulenean dauden biztanleen bizi-baldintzek okerrera egin dute. Inklusioko prozesuek, berriz, aldeko bilakaera izan dute. Hortaz, Sailaren iritziz balantzea positiboa da.

Momentu honetan, politika publikoen ahaleginak berrorientatzeko hainbat joera kontuan hartu behar ditugu, hauek bilakaera honen ezaugarri kualitatiboak zehazten dituztenak baitira. Honakoak dira:

  • Pobretasunaren feminizazioa.
  • Gurasobakartasuna.
  • Pobretasunaren lurralde kontzentrazioa.
  • Ezkututako pobretasuna eta emantzipatzeko zailtasunak.
  • Soldatako maila txikiekin lotutako pobretasuna.

Errealitatearen bilakaera hau da eredua birformulatzea aholkatzen duena. Horretarako bi helburu orokor daude: baliabide egokiagoak ematea eta dauden dispositiboen zenbait disfuntzio zuzentzea. Eta ikuspegi bikoitz horrekin, legegileak hurrengo helburu espezifiko hauek erdietsi nahi ditu:

  • Diru-sarrerak bermatzeko eta gizarte inklusioko euskal sistemari herritar-agiria ematea, osotasun koherente eta kohesionatu bilakatzen den sistema autonomo gisa.
  • Ereduaren kontzeptuzko, egiturazko eta antolaketako oinarriak ezartzea, egokienak.
  • Prestazioa, geroz eta gehiago, diru-sarreren maila txikiaren osagarri izateko ematea, eta bere hartzaileak izaera ekonomikoko zailtasunak bakarrik dituztenak eta, ondorioz, inklusiorako laguntza espezializatuak behar ez dituztenak, izatea. Egoera hori hiru faktoreren efektu konbinatutik dator: lehendabizi lan-merkatuaren prekarizazioa eta soldatako maila txikiagoko lanpostu kopurua areagotzea; bigarrenik, prestaziora jotzeko atalase ekonomikoa handitzea; eta azkenik horietara jotzeko gehieneko adina ezabatzea, zenbateko txikiko pentsioen titularrak sartzea ahalbidetzen duena. Aldaketa horiek prestazioko hainbat modalitate diseinatzea eta, zehazki, diru-sarrera propioak osatzera espezifikoki zuzenduta dauden modalitateak aurreikustea bidezkoa dela iradokitzen dute.
  • Hiritar guztiei tratu berdintasuna egiteko bitartekoak jartzea.
  • Prestazio ekonomiko osagarrien sistema egonkorra egituratzea, diru-sarrerak bermatzeko errentak jasotzen dituzten pertsonek etxebizitzarekin lotuta dituzten egiturazko gastuei aurre egitea ahalbidetzen duena, bai eta GLLak ere berrorientatzea aparteko gastuak ere barne hartzeko.
  • Finkatzen den ereduaren bidez lan-merkatuan sartzea erakargarria izan dadila lortzea.

1.3. Lege berriaren berritasun nagusiak

1. Lege berriak herritar-agiria ematen dio diru-sarrerak bermatzeko eta gizarte inklusioko euskal sistemari eta bere egiturari dagokionez funtsezko bi berritasun jasotzen ditu:

a) Lehendabiziko berritasuna diru-sarrerak bermatzeko errenta deitutako prestazio bakarrean hiru modalitate egituratzea. Horrek ez dakar prestazio berriak integratzea, orain arte oinarrizko errentaren esparruan bereizita jasota zeuden hainbat egoera antolatu eta argitzea baizik. Ordura arte, Gizarte Eskubideen Gutunari buruzko abenduaren 27ko 10/2000 Legeak oinarrizko errenta araupetzen zuen modalitate bakartzat. Horrela bada, adierazten du oinarrizko errenta horren onuradunak direla "bere bizikidetza-unitatearen errentak eta ondarea kontuan harturik, oinarrizko beharrizanei eta gizarteratu eta laneratzeko prozesu batetik datozenei aurre egiteko baliabide ekonomiko nahikorik ez duten pertsonak". Erregulazio berrian, hiru modalitateak honako hauek dira:

  • Gizarteratzeko oinarrizko errenta, funtsean pentsioetatik edo lan pertsonaletik datozen baliabide ekonomiko propiorik ez duten pertsona eta bizikidetzako unitateei zuzenduta, betiere diru-sarreren maila gizarteratzeko oinarrizko errenta baino txikiagoa bada. Prestazio hori beti laguntza espezifikoekin batera doa laberatzeko hitzarmen baten barruan.
  • Pentsioen errenta osagarria, pentsioak, kontribuziokoak izan edo ez, jasotzen dituzten pertsonei zuzenduta, betiere hileko diru-sarreren maila LGS baino txikiagoa bada. Prestazio hau laneratzeko laguntza espezifikoekin batera baino ez doa, dagokion zerbitzu sozialak egoki edo beharrezkotzat jotzen duenean.
  • Laneko diru-sarreren errenta osagarria. Laneko errentak dituzten eta hileko diru-sarrera maila gizarteratzeko oinarrizko errenta baino txikiagoa duten pertsonei zuzenduta dago. Prestazio hau laguntza espezifikoekin batera doa enpleguko zerbitzuen eta gizarte zerbitzuaren interbentzioaren bidez, betiere egoki edo beharrezkotzat jotzen dutenean.

Prestazio ekonomikoen zenbatekoak aldatu dira.

Gizarte Eskubideen Gutunari buruzko abenduaren 27ko 10/2000 Legeak, bere 7. artikuluan, xedatzen zuen oinarrizko errentaren zenbatekoa pertsona bakar batentzat LGSaren %75eko diru-sarrerak bermatzeko beharrezkoa izango litzatekeela, gehi horren %25a bigarren pertsonarentzat eta %10 gehiago pertsona bakoitzarentzat hirugarrenetik aurrera.

Lege berrian gehieneko zenbatekoak finkatzeak, batetik, LGSaren gaineko ehunekoak handitzen ditu eta, bestetik, mugak dibertsifikatzen ditu prestazioko hiru modalitateekin lotuta. Hurrengo muga hauek aurreikusita daude:

  • Gizarteratzeko oinarrizko errentan eta laneko diru-sarreren errenta osagarrian prestazioaren gehieneko zenbatekoa LGSaren %88an finkatuta dago pertsona bakarreko bizikidetzako unitateei dagokienez, eta LGSaren %125era irits daiteke lau pertsona edo gehiagoko unitateen kasuan. Enplegurako estimulua indartzeko asmoz, laneko diru-sarreren errenta osagarrian zenbaketatik alde baterako salbuetsita geldituko dira bere edo besteren konturako lan-jardueratik datozen diru-sarreren ehuneko jakin batzuk.
  • Pentsioen errenta osagarrian LGSaren %100eko maximoa finkatzen da pertsona bakarreko unitateetan eta %135 arte hiru pertsona edo gehiagoko unitateetan.

Nolanahi ere, Legeak aurreikusten du ezen, guraso bakarreko unitateei dagokienez, gehieneko zenbatekoak osatzea zehaztu gabeko sorospen ekonomikoaren bidez.

Prestazioetara jotzeko gutxieneko adinaren baldintzari dagokionez, hurrengo berritasunak daude. Hauek prestazio ekonomikoetarako eskubidearen balizko titularren kasuak zabaltzen dituzte:

  • Diru-sarrerak bermatzeko errentari dagokionez (bere hiru modalitatetan) eta, ondorioz, baita etxebizitzaren prestazio osagarrirako ere, 23 urtetik gorakoa izateko eskakizuna mantentzen da baina adin horri bi salbuespen gaineratzen zaizkio, Gizarte Esklusioaren aurkako Legeak ezarritakoaren bestelakoa Salbuespenok "baliaezintasuneko pentsioak jasotzen dituzten pertsonak" eta "bere ardurapean mendekotasuneko kalifikazioa duten bestelako pertsonak" dituzten pertsonak izatea dira.

b). Bigarren berritasuna etxebizitzaren prestazio osagarria da.

Aldizkariko prestazio honen (diru-sarrerak bermatzeko errentaren osagarri gisa egituratuta dago) xedea, prestazio horren titularrei etxebizitzarekin edo ohiko bizitokiarekin lotutako beharrizanak estaltzea da, hau da, alokairuaren gastuak eta beharrizan-egoeraren aurretik etxebizitza edo ohiko bizitokia eskuratzeko hartutako kredituen interes eta amortizaziotik eratorritakoak. Eskubide gisa eratzen da eta ordura arte GLLek estalitako beharrizanen zati handi bat estaltzen du. Horrela, azken horiei aparteko izaera itzultzen zaie. Hala eta guztiz ere, prestazio hori diru-sarrerak bermatzeko eta inklusio sozialeko euskal sisteman sartuta egongo da, etxebizitzako politika publikoaren esparruan antzeko neurriak egituratzen ez diren bitartean soilik.

2. GLLek prestazio ekonomikoen dispositiboa osatzen dute diru-laguntzako izaera duten prestazio (ez aldizkakoak) gisa. Prestazio hauek diru-sarrerak bermatzeko errentaren edo etxebizitzako prestazio osagarriaren titularrak ez badira ere, marjinazio sozialeko egoerak aurreikusi edo arintzeko beharrezko diren gastu espezifikoei (arruntak edo apartekoak) aurre egiteko nahikoa ez diren baliabide mailarik ez duten pertsonentzat izango dira.

GLLei dagokienez, adierazi behar dugu ezen, aurreko araudian bezalaxe, zenbatekoa erregelamendu bidez ezarriko dela. Halaber, 18 urteko gutxieneko adinaren eskakizunari eusten dio. Hala ere, adineko eskakizun horren salbuespenari bi kasu gehiago gaineratzen zaizkio: "gutxienez sei hilabete lehenagotik beste pertsona batekin ezkontza bidez edo ezkontzaren antzeko beste harreman iraunkor baten bidez lotuta dauden" pertsonak eta "etxean tratu txarrak jaso dituzten" pertsonak.

3. Prestazio ekonomiko hauetarako hurrengo bateragarritasun eta bateraezintasun hauek ezarrita daude:

  • Diru-sarrerak bermatzeko errentaren hiru modalitateak elkarren bateraezinak dira.
  • Diru-sarrerak bermatzeko errenta, bere hiru modalitatetan, etxebizitzako prestazio osagarriaren bateragarria da eta bateraezina alokairuko gastuak eta kredituen interesetatik eta amortizaziotik eratorritako gastuak estaltzeko aurreikusitako GLLekin.
  • Etxebizitzako prestazio osagarria bateraezina da GLLekin.
  • Alokairuko gastuetarako etxebizitzako prestazio osagarria bateraezina da kredituen interesen eta amortizazioko gastuetarako etxebizitzako prestazio osagarriarekin.
  • Diru-sarrerak bermatzeko errenta alokairukoak edo kredituen interesetatik eta amortizaziotik eratorritakoak ez diren gastuetarako GLLekin bateragarria da pertsona titularra etxebizitzako prestazio osagarriaren onuraduna ere ez denean bakarrik.

4. Prestazioen eta laguntza ekonomikoen urteko zenbateko globalari muga berriak ezarri zaizkio.

Gizarte Esklusioaren aurkako Legeak xedatzen zuen gizarteratzeko eta GLLen gutxieneko diru-sarreraren kontzeptuan eskura daitezkeen laguntzako ekonomikoen urteko zenbatekoa ezin dela inolaz ere zegokiokeen gizarteratzeko gutxieneko diru-sarreraren gehieneko zenbatekoaren %175a bainoa handiagoa izan. Eta uneko urtean gizarteratzeko gutxieneko diru-sarreraren titularrak izan ez diren GLLen onuradunei dagokienez, ehunekoa %125ekoa izango litzateke.

Lege berriaren ehunekoak hurrengo hauek izango lirateke:

  • Etxebizitzako prestazio osagarriaren eta GLLen diru-sarrerak bermatzeko errentaren kontzeptuan, bere modalitateetako edozeinetan, bizikidetzako unitate bakar bati eman dakizkiokeen prestazioen eta laguntza ekonomikoen urteko zenbateko globala ezin da, inolaz ere, pertsona titularrarenaren ezaugarriak dituen bizikidetzako unitate bati urtean zegokiokeen diru-sarrerak bermatzeko modalitatearen gehieneko zenbatekoaren %175a bainoa handiagoa izan.
  • Uneko urtean diru-sarrerak bermatzeko errentaren (bere edozein modalitatetan) titularrak izan ez diren GLLen pertsona onuradunei dagokienez, aipatutako bizikidetza-unitate horren diru-sarrera zenbagarriak eta GLLen kontzeptuan emandako zenbatekoaren urteko zenbateko globala batzean ateratako zenbatekoa ezin da, inolaz ere, pertsona titularrarenaren ezaugarriak dituen bizikidetzako unitate bati urtean zegokiokeen gizarteratzeko oinarrizko errentaren gehieneko zenbatekoaren %200a bainoa handiagoa izan.

5. Lege honek aurkeztutako sistemaren printzipio oinarrizko eta gidariei dagokienez, ereduaren izaerako printzipio berritzaile eta oso erabakigarri batzuk ezarri dira. Horrelakotzat honakoak har ditzakegu: eskubide bikoitzeko printzipioaren kontsolidazioa (bizitzaren oinarrizko beharrizanei aurre egiteko baliabide ekonomikoak edukitzeko eskubidea eta inklusioko hitzarmenaren bidez gizarteratu eta laneratzeko laguntza pertsonalizatuak jasotzeko eskubidea), enpleguaren zentraltasuna inklusio sozialeko tresna gisa eta politika sozialak aktibatzea enpleguaren errentagarritasunarekin batera.

6. Legeak diru-sarrerak bermatzeko eta inklusio sozialeko euskal sistema jasotzen du arreta zuzeneko eta hurbiltasuneko arretaren ereduan. Halaber, sistemaren oinarrizko osagaiak ere definitzen ditu: prestazio ekonomikoak, batzuk eskubidekoak eta beste batzuk diru-laguntzakoak, eta gizarteratu eta laneratzera zuzendutako tresnak. Azken hauen artean, batetik, inklusioko hitzarmenak jasotzen dira eta, bestetik, interbentzioko neurri espezifikoak .

7. Bizikidetzako unitatearen mugapen berria ezarri da, prestazio bakoitzaren estaldura erabakitzeko elementua baita, horrela aurreko araudiaren aplikazioan zehar zailtasun handiak eragin dituzten egoerei erantzun ahal izateko.

Berritasuneko bi elementu osagarri finkatu dira. Batetik, eta ereduaren unibertsalizazioari begira, bizikidetzako unitatetzat hartzen dira kontribuziokoak diren eta ez diren pentsioen pertsona titularrak, ekonomikoki hauen mende dauden pertsonekin batera. Eta, bestetik, prestaziora jotzeko kontrola ezarri da bizikidetzako unitatea eratzeko exijitutako eskakizunak formalki betetzen dutela ematen duten baina benetan betetzen ez duten pertsonei dagokienez.

8. Abusuko edo bidegabeko kronifikazioko kasuak saihestearren, kontrolatzeko hainbat tresna zehatz ezarri dira:

  • Gizarteratzeko gutxieneko diru-sarrera edo oinarrizko errentarako eskubidearen iraupenari dagokionez, Gizarte Esklusioaren aurkako Legeak adierazten zuen hau mantenduko zela berau ematea eragin zuten kausek iraun bitartean. Orain, legeak bi urtera mugatzen du diru-sarrerak bermatzeko errenta emateko aldia , halere, bi urtean behin berritzeko aukera ere jasotzen du, berau ematea eragin zuten kausei eutsi bitartean.
  • Lege berrian etxebizitza edo bizitoki berean, bizikidetzako unitate bi edo gehiago batera bizitzen direnean, jaso ditzaketen diru-sarrerak bermatzeko errenten gehieneko kopuruaren erregulazioa ere sartu da.
  • Horrela bada, aurreikusita dago ezen, betebeharrak ez betetzeagatik edo arau-hausteak burutzeagatik prestazioa jasotzeko eskubidea galduz gero, diru-sarrerak bermatzeko errentaren (bere edozein modalitatetan) titularrak ezin izango duela berriro eskatu eskubidea galdu duenetik urtebete igaro arte.

9. Eredu berriaren printzipio berritzaile eta oso erabakigarri bat ere honakoa da: “Enpleguaren zentraltasuna gizarteratzeko tresna gisa”.

Eredu honen oinarria da enpleguaren eginkizuna aitortzea gizarteratzeko oinarrizko tresnatzat. Halaber, talde ahulenen artean erregistratzen diren langabeziako tasak zein kolektibo jakin batzuen jarduera-ezeko tasa handiak murrizteko beharra ere azpimarratzen du. Horregatik, hain zuzen ere, erregulazio honen helburu orokorra ahalik eta pertsona gehien lan-merkatuan sar daitezen laguntzea eta honi gizarteratzeko gaitasuna itzultzea da.

Testuinguru honetan eta gizarteratu eta laneratzeko tresna gisa, batetik, inklusioko hitzarmenak eta, bestetik, gizarteratu eta laneratzeko programak eta zerbitzuak bereizten dira hainbat arlotan esku hartzeko neurriekin. Hala nola: gizarte zerbitzuak; enplegukoak, osasunekoak eta etxebizitzakoak, bereziki aurreneko biak azpimarratuta.
Eredua birformulatzeko orduan, ezinbestekotzat jo dugu inklusioarekin zuzenean lotuta dauden izaera ez-ekonomikoko tresnei protagonismo handiagoa ematea. Xede horretarako, gainera, oinarrizko elementu batzuk finkatu ditugu:

  • Laneratzeranzko inklusioko hitzarmenei eduki erreala ematea, bidezkoa denean.
  • Prestakuntzako, lanerako, enplegua bilatzeko eta laneratzeko programak indartu eta dibertsifikatzea bermatzea, berritasuna eta erabiltzaileen parte-hartze aktiboa sustatuz.
  • Gizarte zerbitzuen eta enpleguko zerbitzuen arteko lankidetza eta koordinazioko bideak ezartzea, azken hauetara inklusioko hitzarmenak deribatuta, funtsean laneratzera edo egoera hori hobetzera orientatuta daudenean.

Gizarteratu eta laneratzeko oinarrizko tresnatzat ondokoen pertsona titularrekin inklusioko hitzarmenak egitea aurreikusten da:

  • Gizarteratzeko oinarrizko errenta, hitzarmena gizarteratu eta laneratzera orientatuta, zerbitzu egokiek, epe laburrean, lan-merkatuan sartzeko prozesua posibletzat jotzen ez badute izan ezik.
  • Laneko diru-sarreren errenta osagarria, funtsean hitzarmena lan-egoera hobetzera zuzenduta.
  • Pentsioen errenta osagarria, funtsean hitzarmena pentsiodunak diren arren oraindik lan-merkatuan sar daitezkeenak laneratzera zuzenduta.
  • Horretaz gainera, aurreikusita dago ezen, aurreko hori kasuetan sartu ez arren, gizarteratu eta laneratzeko laguntzak behar dituztenek Udal egokiari gizarteratzeko hitzarmena eskatu ahal izatea.

Gizarteratu eta laneratzeko aurreikusitako beste tresna handia gizarteratu eta laneratzeko programak eta zerbitzuak dira”.

Legeak aurreikusten du ezen, prestakuntza eta enpleguaren arloan dituzten eskumenen esparruan, Euskal Administrazio Publikoek neurriak hartu beharko dituztela bere ezaugarriak direla kausa bertan berdintasun baldintzatan sartzerik ez duten edo horretarako zailtasunak dituzten pertsona edo taldeak lan-merkatuan sartzea lagundu eta erraztea. Neurri horien artean honakoak sar daitezke:

  • Lanerako prestakuntza.
  • Lan-bitartekotza.
  • Laguntza eta babesa ematea laneratzean.
  • Laguntza duen enplegua.
  • Laguntza ematea laneratzeko enpresak sortu eta mantentzeko.
  • Laguntza ematea esklusioko arriskuan edo egoeran dauden pertsonak enplegatzeko zentro bereziak irekitzeko.
  • Lan-merkatu arruntean esklusioko egoeran dauden pertsonak kontratatu ditzatela sustatzea.
  • Kontratazio publikoetan baldintza sozialak sartzea. Hauek lehentasuna emango diete esklusioko egoeran edo laneratzeko prozesuan dauden erakundeei.
  • Laguntzeko neurriak bizitza familiarra eta laborala adiskidetzeko politiken esparruan.
  • Laneratzen laguntzera zuzendutako finantzaketako tresnak sustatzea.

1.4. Xedapen indargabetzailea

Bertan xedatzen da maila bereko edo txikiagoko arau guztiak indargabetuta gelditiko direla lege honetan xedatutakoaren aurka edo kontraesanetan dauden guztiari dagokionez, eta espresuki Gizarte Esklusioaren aurkako maiatzaren 22ko 12/1998 Legea, bai eta azaroaren 10eko 8/2000 Legea, azaroaren 10eko 9/2000 Legea eta Gizarte Esklusioaren aurkako Legea aldatzeko ekainaren 25eko 4/2003 Legea eta Gizarte Eskubideen Gutunari buruzko azaroaren 27ko 10/2000 Legea, bere 6, 7 eta 8 artikuluetan.

2. Ekarpenen laburpena

Iritzi sindikala

LAB sindikatuak izendatutako txostenen batzordeko kidearen iritzia.

Balorazio orokor gisa, adierazi du Legearen aurreproiektuak berritasun gutxi dituela Gizarte Esklusioaren buruzko Legeari eta Gizarte Eskubideen Gutunari dagokienean. Bere iritziz, horren helburua arlo honen inguruan indarrean batera dauden xedapen guztiak berrantolatzea da eta ez hainbeste bere erregulazioan funtsezko aldaketak sartzea. Horrela bada, uste du aurreproiektu honek, funtsean, indarrean dauden estaldurako tresnen artikulazioa hobetu eta esparru juridikoa osatu nahi duela araudia birmoldatuta. Baina honek ez dakar aurrerapen handirik esklusio sozialeko arriskuko egoeran dauden sektoreei eman beharreko babesari dagokionez.

Legearen aurreproiektuaren funtsezko edukiari dagokionez, desadostasunerako arrazoi nagusiak hurrengo hauek dira:

  • 16.d) art. Proposatu du diru-sarrerak bermatzeko errentaren titularra izateko dagoen 23 urtetik gorakoa izateko baldintza 18 urtekoaz ordezkatzea.
  • 20. art. Desegokitzat jotzen du diru-sarrerak bermatzeko errentaren prestazioen zenbatekoa ezartzeko erreferentziatzat LGS hartzea, izan ere, bere ustez, agerian da berau ez dela nahikoa eta gainera Europako Batasuneko txikienetakoa da. Eta proposatu du aipatutako kantitatea (2007. urterako 600 eurokoa da) hileko 1.341 euroko kantitateaz ordezkatzea, hau EAEko batez besteko soldataren %60a baita, eta horren azpitik LGS ez litzatekeela finkatu behar adierazi du, adituen batzordeak Europako Gizarte Gutuna betetzeari dagokionez emandako txostenaren arabera.
  • 44.1 eta 45.4. art. Uste du ezen, diru-sarrerak sortzeko errenta eta etxebizitzako prestazio osagarria bezalaxe, GLLak eskubide subjektibotzat hartu beharko liratekeela.
  • 57.1. art. Diru-sarrerak bermatzeko errentaren, etxebizitzako pentsio osagarriaren eta GLLen kontzeptuan bizikidetzako unitate berari eman ahal izango zaizkion prestazio eta laguntza ekonomikoen zenbateko globalaren %175eko muga ezabatzea proposatu du.
  • 58.3.5. art. Oro har, diru-sarrerak bermatzeko errentaren -bere hiru modalitateetan- (eta Legeak pentsioen prestazio osagarrirako egiten duen bezala bakarrik ez) etxebizitzako prestazio osagarri eta GLLen arteko bateragarritasuna ezarri beharko litzateke etxebizitzarenak ez diren xedeetarako.

CC.OO. sindikatuak izendatutako Txostenen Batzordeko kidearen iritzia.

Aurreproiektu osoari dagokionez egin duen balorazioa ez da positiboa, funtsean GLLak ez dituztelako eskubide subjektibotzat egituratu eta oinarrizko errenta eta LGSak ez dituztelako parekatu adinez nagusi diren pertsona guztientzat. Hala ere, egoki eta bidezkotzat jotzen du legediaren erreformari ekitea lege bakar batean gizarte esklusioaren aurkako borrokarako tresnak biltzeko xedez.

Zehazki, hurrengo kontu hauek aipatu ditu:

  • Ez datoz bat oinarrizko errenta hiru modalitatetan egituratzearekin, txostena jaso behar duen aurreproiektuan ezarritakoaren arabera. CC.OO. sindikatuak oinarrizko errenta unibertsal bakarra proposatu du, adinez nagusia den gizarteko edozein kidek jaso ahal dezakeena, betiere prestazioa eskuratzeko eskakizun egokiak betetzen baditu. Gainera, uste dute GLLak eskubide subjektibotzat egituratu beharko liratekeela, eta oinarrizko errenta LGSra parekatu beharko litzatekeela adinez nagusi diren pertsona guztientzat. Halaber, oinarrizko errentaren zenbatekoak bere modalitateetako batzuetan murriztearekin ere ez dira ados agertu. Halaber, adierazi ere egin du oinarrizko errentaren eta GLLen aurrekontuko partidak handitu beharko liratekeela.
  • Tresna berriak eranstea ("enplegurako estimuluen prima" esate baterako) positiboki baloratu du, halere, bere erreparoak agertu ditu bere edukiari buruz. Funtsezkotzat jotzen du enpleguaren kalitatea eta gizarteratzeko gutxieneko errentak sendotzea, enpleguaren errentagarritasunaz hitz egitean kalitateko enpleguaz hitz egiteko eta ez gutxieneko errenten zenbatekoa murrizteaz.
  • Etxebizitzako osagarriari dagokionez, uste du aitzakia dela GLLek izan beharko luketen eskubide subjektiboaren izaera ez onartzeko.
  • Uste du etxebizitzaren arazorako baliabideen bikoiztasuna sortu dela, izan ere, GLLek zein oinarrizko errentaren modalitate batek helburutzat gastu mota berberak estaltzea dute.
  • Azkenean, agerian utzi du legearen eragingarritasuna araudiaren etorkizuneko garapenaren baldintzapean gelditzen dela. Horixe da 20 gairekin gertatzen dena, eta hauen artean honakoak, besteak beste: zenbatekoak finkatzea, eskubidearen iraupena, onuradunen betebeharrak edo zenbatekoaren aldaketak.

UGT sindikatuak izendatutako Txostenen Batzordeko kidearen iritzia.

  • Honen iritziz, administratuen gizarteratzean eta laneratzean nahasitako zerbitzu eta erakunde guztien artean koordinatzeko ezinbesteko tresnak, oraindik ere, ez daudela zehaztuta. Lege berrian ez daude aurreikusita koordinatzeko tresnak, ez autonomia administrazioaren eta foru eta tokiko administrazioen artean, ezta zerbitzu sozialen eta enpleguko zerbitzuen artean ere. Eta koordinazioaren gaineko adierazpen hau EAEko Gizarteratzeko Erakunde Areko II. Planari buruzko txostenean zegoeneko egin bazen ere, orain ere berriro exijitu dute.
  • Legeak zerrendatutako hiru prestazio modalitateri dagokionez (laneko diru-sarreren errenta osagarria, pentsioen errenta osagarria eta gizarteratzeko oinarrizko errenta), legeak gizarteratzeko laguntza espezifikoak alde batera egiteko derrigorrezkotasuna azken kasu honetan bakarrik aitortzen du gizarteratzeko hitzarmen baten barruan, baina aurreneko bietan, berriz, gizarte zerbitzuei jarduketa uzten zaie aipatutako laguntza horien bidez, eta egoki edo beharrezko deritzotenean. Hortaz, gizarte zerbitzuei eskariaren arabera jokatzeko tarte handia ematen dio. Hori horrela da Legeak, inklusioko hitzarmen baten bidez, gizarteratu eta laneratzeko laguntza pertsonalizatuak jasotzeko eskubide subjektiboa aitortzen badu ere.
  • Horrela bada, gizarteratzeko hitzarmenaren bidez gizarte zerbitzuen interbentzioa eragiten duten gorabeherak argi eta zehatz erabakitzea guztiz ezinbestekoa da eta garrantzi handikoa da gizarteratzeko aipatutako prozesu horri arrakasta edukitzeko ahalik eta berme gehienaz aurre egin ahal izateko.
  • Ezinbestekotzat jotzen du legeak zehatz dezan "ezkontzaren antzeko harreman iraunkorra" zer den, hori ezinbestekoa baita administratu guztiek tratu berdintasuna izan dezaten.
  • Komenigarritzat jotzen du legezko testuan bertan guraso bakarreko bizikidetzako unitateetarako sorospen ekonomikoaren zenbatekoa zehaztea.
  • Jasotako neurri bakoitzaren hartzaileen esparrua zehatzago mugatzea oso garrantzitsutzat jotzen dute, babesa jaso dezaketen taldeak identifikatzeko elementu objektiboak jasota ez baitaude (emakumeak, etorkinak, etab.) kolektibo zabalagoaren barruan. Horrela, uste dute ezinbestekoa dela Legeak zehatz dezan egoera ahulenean dauden kolektiboak zein diren, bai eta hauei gizarteratzen laguntzeko, eta neurri orokorretatik haratago, aplikatu nahi dizkien neurri zehatzak zein diren ere.
  • Enpleguko zerbitzuek, lanaren diru-sarreren errenta osagarriaren ezinbesteko osagai bezala, esku hartzea aurreikusita dauden kasuei dagokienez, ezinbestekotzat jotzen du gizarte eragileek burututako ekintzen garapenean, ebaluazioan eta jarraipenean parte hartzea, onuraduna baldintza onenetan laneratzea lagundu eta bermatzeko, egoera horiek kroniko bihurtzea saihesteko eta enpresek lanaren ordainsarian duten erantzukizuna -deskribatutako tresnen bidez administrazioak esku hartzea beharrezkoa ez izatea egiten duten lansarietan oinarriturik- kontrolatzeko xedez.

Enpresaburuen iritzia

Confebask elkarteak iritzi positiboa du Legeko aurreproiektu honi dagokionez, izan ere, uste dute erreforma inspiratzen duten printzipioak eta egituratuta dagoen ardatzak egokiak direla gara berrien ingurunean pobretasunaren aurpegi berriei erantzuteko. Zehazki, hurrengo balorazio hauek egin dituzte:

  • Oso egokia da enpleguari eginkizun zentrala eta protagonista ematea, eta pobretasunaren aurrean babesteko tresna gisa eta gizarteratzeko tresna pribilegiatu gisa duen gaitasuna aitortzea.
  • Positiboa da babesteko mekanismoak (errentak eta gainerako laguntza ekonomikoak) araupetzea pertsona lan arautuan sartzea bultzatzeko.
  • Etxebizitzaren merkatuaren oraingo egoera eta pentsiodun batzuen maila direla kausa, egokia da esklusioko balizko egoerei aurre hartzen dien erantzun publikoa ematea.
  • Beharrezko kontrolak ezarri behar dira, eta laguntzen arteko bateraezintasunen erregimena, bai eta arau-hauste eta zehapenen erregimena ere.
  • Positiboa da arlo honetako erregulazio sakabanatua sistematizatzea eta araudiko erreferente bakarrean bateratzea.

3. Azkeneko gogoetak

Alegazio partikularrak alde batera utzi gabe (hauek txosten honen laburpenaren atalean funtsean islatuta gelditu dira eta Txostenen Batzordeko kide bakoitzak espresuki adierazi ditu), batzordekideek bidezkotzat ere jo dute azkeneko gogoeta hauek egitea txostena emateko igorri dieten Legearen aurreproiektuarekin lotuta:

Gutxieneko diru-sarrerak bermatzeko errenta eskuratzeko adin-mugari dagokionez, erakunde sindikalek izendatutako kideek uste dute muga hau, oro har, 23 urtetik 18 urteetara murriztu beharko litzatekeela. Confebask elkarteak izendatutako kideek, berriz, uste dute muga hori 23 urteetan utzi beharko litzatekeela, Legearen aurreproiektuan finkatutako salbuespenak alde batera utzi gabe, hauek, gainera, behar bezala justifikatuta egonez gero, beste kasu batzuetara ere zabaldu ahalko lirateke.

Errentaren gehieneko zenbatekoa, bere modalitate guztietan, finkatzeko LGS erabiltzeari dagokionez, erakunde sindikalek izendatutako Txostenen Batzordeko kideek uste dute LGS erabili beharrean EAEko batez besteko lanaldi osoko soldataren %60aren pareko kantitate bat erabili behar dela, izan ere, berau nazioarteko adituek herrialde bakoitzean pobretasunaren atalasetzat hartzen duten diru-sarreren gutxieneko muga da. Hori alde batera utzi gabe, erakunde sindikalek izendatutako kideek uste dute gutxieneko errenta bermatua bere modalitate guztietan ez litzatekeela inoiz kantitate honen %100a baino txikiago izango (EAEko batez besteko soldataren %60a lanaldi osoan) edo, bestela, eta LGS erreferentziatzat hartzen bada, gutxieneko soldata honen %100a. Bere iritziz enplegua gizarteratzeko funtsezko osagaitzat sustatzea -hau positiboki baloratu dute- ez baitago errenta bermatuak LGSaren azpitik kokatzearen mende, lansari duinak dituzten kalitateko enpleguak sustatzearen mende baizik.

Confebask elkarteak izendatutako kideek, berriz, uste dute lan ordaindua lortzeko aukera dutenentzat (honek pentsioen jasotzaileen talde bat kanpo uzten du) errenta bermatuak LGSaren zenbatekoa baino txikiagoak izan behar direla. Izan ere, kasu bakoitzean legeak finkatutako gutxieneko lansariarekin berdintzen badira, hori, argi eta garbi, bere jasotzaileak lan-merkatuan sartzeko pizgarriaren aurkako bilakatzen da. Zentzu horretan, uste dute Legearen aurreproiektuak asmatzen duela oinarrizko errenta eta laneko diru-sarreren errenta osagarria LGSaren azpitik ipintzean. Errenta bermatuen zenbatekoa finkatzeko erreferentziatzat LGS EAEko batez besteko soldataren %60az ordezkatzeko eztabaidari dagokionez, uste dute ezen, horrek lana sustatzearen aurkako eragina izateaz gainera, kontu orokorra dela eta aztertzen ari diren Legearen aurreproiektuan zati batez heltzerik ez dagoela. Izan ere, bere iritziz, erreferentzia hori gutxieneko errenten hartzaileentzat sartzeak, besteak beste, ondorio ekonomiko orokorrak izango lituzketen distortsio larriak eta desberdintasun onartezinak eragingo bailituzke aktiboan dauden langileekiko.

Gizarte Larrialdiko Laguntzen erregulazioari dagokionez, erakunde sindikalek izendatutako Txostenen Batzordeko kideek uste dute legez benetako eskubide subjektibo gisa egituratu beharko litzatekeela, eta ez, kasu bakoitzean aurrekontua egotearen baldintzapean dauden diru laguntza gisa. Confebask elkarteak izendatutako kideek, berriz, uste dute ezen, GLLak eskubide subjektibo gisa egituratzeko beharrik gabe, horietara jotzeko eskakizunak eta laguntzen edukia zehaztasun handiagoz bai araupetu beharko liratekeela, bere jasotzaileen arteko aldeak saihesten saiatzeko dagokion Administrazioak unean-unean duen aurrekontu handiagoa edo txikiagoagatik.

Legearen aurreproiektuan ezarritako bateraezintasunen erregimenari dagokionez, erakunde sindikalek izendatutako Txostenen Batzordeko kideek uste dute errentaren hiru modalitateak -eta ez pentsiodunentzako errenta osagarria bakarrik- etxebizitzako laguntza osagarriekin, eta baita etxebizitzarekin loturarik ez duten beharretarako ezarritako gizarte larrialdiko laguntzekin ere, bateragarriak izan beharko liratekeela. Eta Confebask elkarteak izendatutako kideak, berriz, aurreproiektuan honi dagokionez ezarritako kautelak eta mugak egokiak direla iritzi dio.

Azkenik, Txostenen Batzordeko kideek jaso nahi dute ezen, bere iritziz, Legean araudiaren garapenera igorritako gai kopurua, batetik, handiegia dela eta, bestetik, kasu askotan gutxieneko errenta bermatuen modalitateetako guztien edo batzuen funtsezko alderdietan eragiten du (beste batzuen artean eta adibide moduan bakarrik, zenbatekoak finkatzea kasu jakin batzuetarako, eskubidearen iraupena, laneko errenten errentagarritasuna, onuradunen betebehar jakin batzuk,...etab.). Halaber, egokitzat ere jotzen dute legearen aurreproiektu honetan materia modu sakabanatuan araupetzen duten arau guztiak osatzea.

Bilbo, 2008. urteko ekainaren 6an