[ http://www.soziolinguistika.eke.org ]

Erramun Baxok soziolinguistaren kronikak

2009/05/23

Euskararen mapa, 1981 - 2006

Eusko Jaurlaritzak zabaldu berria du IV. mapa soziolinguistikoa, euskararen egoera aztertzen duena Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE). Zinez Unescok agertu zuen arriskuan dauden hizkuntzen atlasa baino atseginago da. Bi geografia mapa ageri dira, bat 1981ekoa, bestea 2006koa. Udalerri bakoitzak kolore bat badu euskalduntasunaren arabera : gorriz euskaldunak %80 eta gehiago direlarik ; horiz euskaldunak %80 eta %50 artean ; berdez %50 eta %20 artean ; urdin argiz euskaldunak %20 edo guttiago direlarik. Ohargarri da 1981tik 2006ra gune ilunak berdintsu daudela baina gune argienak desagertu direla (ikus www.euskara.euskadi.net).

Gune soziolinguistikoen bilakaera Euskal Autonomia Erkidegoan (1981 - 2006 / Iturria: Eustat)

Inkestaren iturria da bost urtetarik egiten den errolda, hizkuntza gaitasuna erakusten duena 5 urte eta gehiagoko herritarrengan.

Erroldak emaitza interesgarriak eskaintzen ditu jendetzaren aldaketaz, euskararen garapenaz herrialdeetan eta adinaren arabera, euskararen erabileraz.

Erramun Baxoken artikulu osoa irakur:

Egilea: Erramun Baxok.2009/05/23
Etiketak: atlasa euskara inkesta mapa | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/04/20

Albanel legeari buruz

Estatuko erakunde gorenetan

2008ko maiatzaren 7a – Gobernuak eztabaida eraman zuen eskualde hizkuntzetaz, lehen aldiz V. Errepublikan. Legebiltzarrean adostu zen lege baten beharra, Sarkosy hautagaiak hitzeman zuenaren bidetik ; abiapunduak jorratuko ditu bai eta ere galdera zehatzak, jokamoldeak eta baliabideak...

2008ko maiatzaren 22a – Legebiltzarrak, kasik aho batez lehen irakurketan, emendakin bat onartu zuen, eskualde hizkuntzak Konstituzioko lehen artikuluan sartzeko, Frantziako ondare bezala.

2008ko ekainaren 12 – Akademia Frantsesak aho batez onartu zuen adierazpen bat Ordezkaritza nazionalari eskatuz aipamen hura ken zezan erranez xede onak direla eta nonbait adieraztekoak, baina ez dute lekurik Konstituzioan.

2008ko ekainaren 18a – Alderdi guztietako sanatariek eskualde hizkuntzen aipamena kentzea erabaki zuten, gehiengo handiz 216 boz alde 103 kontra. Bi ganberen arteko hautsi-mautsi bat aurkitu zuten bigarren irakurketan.

2008ko uztailaren 21a – Parlamentuak, biltzar bateratuan, Konstituzioaren berrikuntza onartu zuen. Eskualde hizkuntzak aipatuak dira XII. atalean, lurralde elkargoetan, 75-1. artikuluan : "Eskualde hizkuntzak Frantziako ondare dira".

2009ko martxoaren 9a – Christine Albanel ministroaren bulegoburuak Euskal Konfederazioari erantzun dio hiru gai nagusi aurkeztuz :

  • egitura instituzional bat nazioaren hizkuntza ondarearentzat,
  • legearen gaiak dira irakaskuntza, hedabideak, kultura eta zerbitzu publikoak.
  • demokrazia kultural bat, batasuna gauzatuko duena berdintzerik gabe, baina aniztasunean.

Lurralde elkargoak partaide

2008ko irailaren 17a – Frantziako Eskualdeen Elkarteak (ARF), eskualde hizkuntzen batzordearen bidez, (René Ricarrère batzordeburu) Estatuari dei egin dio bere eginbideak orroitaraziz eskualde hizkuntzak zaintzeko eta aitzinarazteko. Unescoren 2006ko Hitzarmenetik abiatuz, gaia kultura adierazpenen aniztasuna delarik, neurri zehatzak proposatuak dira :

  • eskualde hizkuntzen legezko estatusa,
  • lankidetza jarraikia Estatua eta eskualdeen artean hizkuntza politikan,
  • irakaskuntza ama-eskolatik unibertsitateraino,
  • elebitasuna zerbitzu publikoetan,
  • sorkuntza kulturala eta hedabideak eskualdeetan.

2009ko martxoaren 7a – Euskal kulturaren sostengurako herrien arteko sindikatak, bere urteroko biltzarrean, Euskal Konfederazioaren idazkia"Frantses Estatuko lurralde hizkuntzen aldeko lege bat, hizkuntza politika ausarten bultzatzeko", eta aho batez mozione bat bozkatu, Gobernuari galdetuz, 2009a bururatu aitzin, Kultura ministroak hitzeman lege proiektua aurkez dezan, lege disposizio bat,

  • eskualde hizkuntzen zuzenbidezko estatusa lurralde hizkuntzei egokitua,
  • oinarrizko printzipioak onartuz,
  • gure lurraldean hizkuntza politika nahizale eta eraginkor bat laguntzeko,
  • lortu beharreko helburuak finkatzen dituena, eta
  • haien betetzeko, jende eta diru ahalbidez hornitua.
Euskal Herriko auzapez eta herri kontseiluak gomitatuak dira araberako mozioak bozkatzera. Larresoro da lehen herria Sindikataren mozioa onartu duena.

Elkarteak aitzindari

2008ko martxoaren 26a – Frantziako eskualde hizkuntzen legeari buruzko Plataformak biltzen ditu eskualdeetako kultura elkarte batzu eta erabaki du legegileen sustatzaile eta aholkulari izatea, neurri zehatzak proposatuz hizkuntza legea antolatzen laguntzeko. Egoera horretan, Euskal Konfederazioak abiapunduak eta neurriak finkatu ditu "lurralde" hizkuntzentzat ezinbestezkoak diren eremuetan.

2008ko azaroaren 28a – Euskal Konferazioak Plataformako kideei igortzen die, landu zuen idazkia, "Abiapunduak eta aldarrikapenak" atalburu-pean.

2008ko urtarrilaren 27a – Euskal Konfederazioburuak gutun bat igorri zion Christine Albanel ministroari orroitarazteko hitzemana zuela lege-proiektua laster aurkeztuko zuela. Mezua : "Euskara, onarpen eta laguntza ofizialaren hil edo biziko behar gorrian da". Eta beste eskualdeak ere kexu direla legearen aiduru, nola Alsazia, hala Bretainia, Okzitania, Korsika eta Katalunia.

2009ko otsaila - Euskal Konfederazioak Euskal kulturaren sostengurako herrien arteko sindikatari eta Euskararen erakunde publikoari aurkezten die bere idazkia.

2009ko maiatzaren 2a – Plataforma Parisen biltzen da idazki bateratu bat legebiltzarkideentzat prestatzeko. Ekarpen andana bat mahai gainean dago : Plataformaren printzipioak, Euskal Konfederazioaren abiapunduak eta aldarrikapenak, Alsaziako lege proiektua (2005) Bretoiek gaurkoturik, Ok kultura eta hizkuntzaren irakasleen adierazpen bat (Felco), Estatua eta tokiko elkargoen eskuduntzetaz hizkuntza politikari buruz...

2009ko maiatzaren 20 – Bilkura bat finkatua da Parisen ordezkarien artean, alde batetik Plataforma eta bestalde Eskualdeetako hizkuntzetaz arduratzen den Legebiltzar multzoartea, Martine Faure Girondako diputatuak kudeatzen duena.

Hizkuntza legearen iragarpenak abiada eman dio gogoetaldi kartsu bati, bai eta ere zuzenbide idazki askori, Estatuko erakunde gorenetan, eskualde elkargoeatan eta elkarteetan. Gogoetaldia areagotuko da lege proiektua agertuko delarik. Again, sortuko den hizkuntza politika, luraraldeetan adierazten den itxaropenaren heinekoa izanen delakoan.

Egilea: Erramun Baxok.2009/04/20
Etiketak: euskara legea | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/03/31

Gazteenen motibapena 2006ko inkestan

Euskarari buruzko motibapenaren aldetik, adin multzo gazteena, 16-24 urtekoak, arrunt atipikoa agertzen da. Gaitasunaren aldetik aitzinamendu bat agertzen da. Euskaldun trebeak %12 dira 25-34 urtekoetan eta %16 dira 16-24 urtekoetan, ikastoletan eta ikasgela elebidunetan formatu diren euskaldun berriei esker. Baina gazteenek kartsutasun ahulagoa adierazten dute aitzinagoko adinarteari konparatuz. Ehunekoetan, beren burua euskalduntzat daukatenak (%43 vs %48) ; euskara frantsesa bezenbat edo gehiago erabiltzen dutenak (%14 vs %19). Erantzun baikorrak eta ezkorrak orekatuz, euskaren aldeko jarreraz (14 pundu vs 28 pundu); euskarari buruzko interesaz (37 pundu vs 44 pundu). Zer gertatzen da ? Nabari da bihurgune batean sartzen ari garela.

Gazteekin dabiltzanek inkestaren berirakurketa bat egin dute. Pentsatzen dute euskaldun gazteek euskal nortasunari buruzko atxikimendua adierazten dutela, bai eta ere oldar bat euskara zaintzeko. Bainan gutiengoan direlakotz, ikestak erdaldun gazteen (%70) pentsamoldea gehiago agertzen du. Egoera honek erakusten du motibapen lan bat egin behar dela bi hizkuntzetan, Euskal kultur erakundea eta Euskararen erakunde publikoaren arteko lankidetzaren bidez.

Antropologoek ere bihurgune hau ulertzen lagunduko gaituzte. Nortasun kolektiboaren gaian bi ikusmolde nagusi badira : primordialismoa eta konstruktibismoa. Primordialismoaren arabera nortasuna betidanikako izaera esentzial bati buruzko leialtasuna da. Ezaugarri nagusiak dira sorterria, arbasoak, hizkuntza, ohiturak, historia. Ikusmolde tradizional hau adierazten dute ez bakarrik adin talde zaharrenetan, bai eta ere modernitatearen aroan.

Baina post-modernitean sartzean, bereziki globaltasunarekin eta informazio eta komunikazio teknika berriekin, nortasunak beste itxura bat hartzen du eta konstruktibismoak esplikazio hobea ematen digu : nortasuna da gizabakoitzak beretzat eraikitzen duen zerbait, lehenagoko kulturaz jabetuz bai eta ere inguruko kulturak onartuz. Motibazio eskasa aipatzen dugularik, maizenik motibazio aldaketa bat gertatzen da.

Korrika eta Herri Urrats bezalako gertakariak euskararen aldeko kartsutasuna berpizten dute. Bestalde Euskal kulturari buruzko hezkuntzak gazteak laguntzen ditu beren nortasuna eraikitzen. Euskal kultur erakundeak, bere 2007-2013ko "Elgarrekin bilaka" egitasmoan ministeritzetako gomendioa bere gain hartzen du : "Heziketa artistikoak eta kulturalak (...) norberaren nortasuna moldatzen laguntzen du eta funtsezko zeregina dauka bakoitzaren kultur nortasunazren eraikuntzan". Euskara eta euskal kulturari buruzko motibazioa, aurkikuntza eta sortzailetasunaren bidez hazten da.

Egilea: Erramun Baxok.2009/03/31
Etiketak: gazteak 2006 motibapena jarrerak | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/03/13

Euskarari buruzko motibapena 2006an

Motibapena da ekintza edo jokabide baten iturburuan den indar psikologiko guztien bilduma. Nabari da hizkuntza nortasunari lotua dela, bereziki haurtzaroko hizkuntza. Nola nahi ere hizkuntza lotua da gizarte balore nagusi batzuri, hala nola komunikazioa eta kultura. Euskarari buruz, motibapenaren hiru osagai aztertuko ditugu : nortasunaren pertseptzioa, iritziak eta jarrerak.

Euskalduntasuna

"Euskalduna naiz" esaldi xumeak bi erranahi dauzka guttienez
  • Erranahi soziopolitikoa : “euskal herritarra naiz” hots euskaltasuna.
  • Erranahi soziolinguistikoa : « euskara badakit », hots euskalduntasuna.

Galdea zen : « Zenbatetaraino euskalduntzat daukazu zure burua ? ». Erantzun hautua bost mailakoa zen : osoki ; frango ; erdizka ; gutti ; batere ez. Komentarioetan lehen bi erantzunak elkarretaratuko ditugu, bai eta ere azken biak, ikusteko euskal nortasuna indartsua ala ahula den. Aldagaitzat hizkuntza gaitasuna hartuko dugu, nortasunaren eta hizkuntzaren arteko lotura ikusteko.

Zenbateraino euskaldun?
Iparraldea
Elebidun eragilea
Elebidun hartzailea
Erdalduna
Osoki edo frango
%48
%88
%75
%32
Erdizka
%15
%10
%16
%17
Gutti edo deus ez
%37
%02
%08
%51

Elebidun eragileek adierazten dute euskaltasun kartsua neurri bikainean (%88). Elebidun hartzaileetan ere hiru laurdenak kasu berean dira (%75) eta bi multzo horietan kasik nehork ez du aitortzen euskalduntasun eza. Harrigarria da ere erdaldunen euskalduntasun sentimendua. Multzo horren kasik erdiak (%48) euskalduntzat dauka bere nortasuna, elkarretaratzen baditugu kartsuak eta erdizkakoak.

Beraz euskalduntasuna ez da baitezbada hizkuntzari lotua. Ez eta ere jatorriari. Herritarrek dute euskalduntasun sentimendu bizkorrena (%72). Zorionez, kanpotiarretan ere %62k euskalduntzat daukate beren burua, osoki edo bederen zertxobait.

Segida irakurri www.eke.org atarian:


Egilea: Erramun Baxok.2009/03/13
Etiketak: 2006 motibapena jarrerak | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/02/19

Euskararen erabilera Iparraldean 2006an

Euskararen erabilera aztertzeko lehenik definitu behar dugu zein hiztun multzo hartzen dugun. Inkesta ofizialean lehenik Ipar Euskal Herritar guztiak hartu dituzte, erdaldunak barne (230.200). Eta gero osoki euskaldunak direnen multzoa (52.000). Hemen elebidunak oro hartzen ditugu, elebidun hartzaileak barne (72.000).

Hizkuntza jokabideak aztertu ditugu hiru komunikazio eremutan : familian, auzunean (lagunartean, lanean), eta gizarte zabalagoan (zerbitzu-gune ala administrazio). Gero, emaitzak metatuz, ikusmolde orokorra erakuts dezakegu.

Hizkuntza jokamoldeen tipologia zerrendatu dugu, galdetegiko erantzunen arabera eta jokamolde bakoitzean erabiltzen den euskarazko elkarrizketen ehunekoa neurtu dugu.

  • "Beti euskaraz": euskal mintzamoldea (%100 euskaraz).
  • "Euskaraz gehiago": ohizko euskal mintzamoldea (%75).
  • "Euskaraz eta frantsesez berdin": aldizkako elebitasuna (%50).
  • "Euskaraz guttiago": noizean behineko euskal mintzamoldea (%25).
  • "Beti frantsesez": erdal mintzamoldea (%0 euskaraz).
Euskararen erabilera ikusmolde orokorrean (adin guziak hartuz)

Iturria : IV. Inkesta soziolingistikoa, Eusko Jaurlaritza, 2006.

Gehiago jakin: "Euskararen erabilera Iparraldean 2006an" Erramun Baxoken artikulua irakur osoki;


Egilea: Erramun Baxok.2009/02/19
Etiketak: euskara 2006 iparraldea erabilera | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/02/04

Euskara 21 prospektiba

1999an, Euskal Autonomia Erkidegoko Legebiltzarrak erabaki zuen "Euskara biziberritzeko plan nagusia", 10 urteko hizkuntza estrategia euskaren transmisioa, erabilera eta hobekuntza segurtatzeko, Euskal Herri osoaren batasun soziolinguistikoa sustatuz. Eusko Jaurlaritzak Aholku Batzordeari galdegin dio gogoetaldi bat antola zezan, egin den lana aztertzeko eta "XXI. mende hasierako hizkuntza politikaren oinarriak" finkatzeko.

Euskara 21 gogoetaldian parte hartzeko deia egin zen 2008ko apirilean eta geroztik 3.000 ekarpen bildu dituzte eta bilduma bat agertu da 2009ko urtarrilean "itun berritu baterantz". Laburbilduz, 10 urteko hizkuntza politikaren indarguneak dira euskaldunen kopurua gehitu dela bereziki irakaskuntzaren bidez eta administrazio ere neurri handi batean euskaldundu dela. Ahulezia nabaria da euskararen erabilera ez dela emendatu neurri berean, eta gizarteko eremu asko erdaldun gelditu direla.

Botere publikoaren gain da itun berritu bat erabakitzea, baina Aholku Batzordeak  5 abiapuntu nagusi proposatzen dizkio ituna berritzeko.

  1. Adostasun zabalaren premia : hizkuntza politikaren kudeatzaileek kontsentsu demokratiko zabalena etengabe bilatu behar dute. Herritarren atxikimendua da eukararen erakargarritasunaren giltza.
  2. Progresibotasun egingarria : herritar guztien atxikimendua bermatzeko erritmo egokia aurkitu behar da, lasaiago baldintzak ahulago direlarik, bizkorrago egoera aldekoa delarik, beti lehentasunak eta urratsak errespetatuz.
  3. Euskara nortasun askoren bilgune : nortasun kolektibo batean mugatzen bada ghetto bat sortuko du. Euskarak erakargarri izan behar du sendimendu politiko ezberdinentzat, bere aldeko kultura kolektibo bermatuz.
  4. Euskararen bizkortasuna herritar ororen erabakimen : Euskararen Legeak sortu zuen kontsentsua erreberrituko du itun berriak, hiztun ezberdinen arteko bizikidetzak gizartearen kohesioa indartuko baitu.
  5. Itun berrituaren bidean kontsentsua : euskara ororen hizkuntza baita ororen konpromisua eskatzen du, egitasmoaren malgutasunak indartzen dularik euskarari buruzko aldekotasuna. Erkidegoko aginteek, jarraikiko dute lurraldeen arteko lankidetza.

Xehetasunak:

Egilea: Erramun Baxok.2009/02/04
Etiketak: prospektiba 21 euskara | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/01/28

Zenbat gara Ipar Euskal Herrian ?

Aurtengo urtarrilaren 14ko SUD OUEST egunkariak eta urtarrilaren 22ko HERRIA astekariak zioten 272.416 herritar garela. Ez da arras zuzen. Zenbaki hau Baionako arrondizamenduarena da. Xuberoa falta da. Beraz gehitu behar zaizkio Mauleko kantonamendua (10.693), Atharratzekoa (3.253) eta Eskiulako herria (560), Oloroneko kantonamendu batean kokatua dena. Beraz Ipar Euskal Herri osoan 288.922 herritar gara.

Hiru probintzia edo herrialde historikoak kondatu nahi baditugu jakin behar dugu Xuberoko 6 herri Donapaleuko kantonamenduan ezarriak direla : Arüe (263), Domintxine (514), Etxarri (128), Jeztaze (70), Lohitzüne-Oihergi (208) eta Ozeraiñe (236). Jendetza zuzen banatuz, ikus ditzagun herrialde bakoitz, zenbat herri eta herritar diren.
Herrialdeetan
Herriak
Herritarrak
Lapurdin

Baxenabarren

Xuberoan

41

76

42

241.872

31.125

15.925

Ipar Euskal Herrian
159
288.922

Lapurdiko 3 hiri handienak bereiziz, ohargarri da Baionan, Angelun eta Miarritzen 112.026 hiritar bizi direla. Zenbaki hauk 2009ko urtarrilaren lehenetik ofizialak dira. Baina egia erran jendetza kondaketa hau 2006an bururatua zen. Geroztik hain segur bagara 5.000 edo 6.000 gehiago.

Herriak Euskaltzaindiaren izendegiari jarraikiz banatuak dira herrialdeka eta herrieko zenbakiak aurki ditzazkegu INSEE erakundearen Webgunean. Herri bakoitzarentzat bi zerrenda ematen ditu: herritar egoiliarrak eta mugikorrak (ikasle gazte, eri, soldado). Hemen jendetza osoa agertzen da.

Iturria :

Egilea: Erramun Baxok.2009/01/28
Etiketak: biztanlegoa demografia iparraldea | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/01/24

Jendetza Hazparnen eta Gasteizen

Joxemi Barandiaranen idazki batean irakurri nuen XVIII. mendearen bukaeran Gasteizeko  parropiak  "1.300  arima " zauzkala, Hazparnen irautza denboran (1793) 4.641 herritar bizi zirelarik. Hegoaldean egiazko ikerketa demografikoak 1822an hasten dira. Hona emaitza zenbait.
URTEA HAZPARNE GASTEIZ

1822

1851

1901

1950

1960

1970

1990

2000

2006

4.670

5.166

5.735

5.432

5.224

5.048

5.399

5.913

6.029

6.500

18.800

30.701

52.201

73.701

136.873

209.704

232.329

236.490

XIX. mendearen hastapenean bi herrietako jendetzak konparagarriak ziren. Duela 150 urte ezberdintasunak ageri ziren. Gasteizen jauzi demografikoa 1960ko hamarkadan gertatu da, Francoren denborako migrazio industrialaren bidez. INSEE erakundeak, herri bakoitzarentzat bi zerrenda ematen ditu : herritar egoiliarrak eta mugikorrak (ikasle, eri, soldado). Jendetza osoa ezarri dut Hazparnerentzat.

Iturriak :

Egilea: Erramun Baxok.2009/01/24
Etiketak: jendetza gasteiz hazparne | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)

2009/01/19

Azken inkesta soziolinguistikoaren Ipar Euskal Herriarentzako emaitzetan zuzenketa

2006an egin zen 4. inkesta soziolinguistikoaren emaitzak zuzendu behar dira Ipar Euskal Herriarentzat. 2000 lekukoen laginatik ehunekotan atera diren emaitzak osoki fidagarriak dira, dakigularik lan egin duten erakundeak biziki profesionalak direla, EUSTAT, INSEE, SIADECO. Gero estrapolazioa egin behar da laginetik egiazko jendetzara. Baina orduan ez ginakien zenbat herritar ginen 2006an. 1999 erroldako emaitzak genituen eskuetan eta estimazio bat egin da zer ziteken 2006ko jendetza azken urteetako jendetza garapena konduan hartuz.

Anartean errolda egiteko moldea aldatu da Frantzian. Lehen, 9 urtetarik egiten zen jende guztien kondaketa eta orain errola molde jarraikian egiten da. Urtero udalerrien bostetarik bat kondatzen da. Hiri handientzat jokamolde berezi bat bada. Ondorioz bost urteren buruan agertzen dira emaitza orokorrak. 2008ko abendoaren 30ean publikatu duten estatistika 2006ko jendetza osoarena da. Beraz 4. inkestaren emaitzak zuzen ditzazkegu.

1999ko erroldaren arabera egin zen estimazioaren arabera, 2006an 230.200 herritar ginen 16 urte eta gehiagokoak. Orain badakigu zein zen 2006ko egiazko jendetza. Orotara 288.900 herritar eta hauetan 2465.600 jende 16 urte eta gehiagokoak.

Horiek hola, laginean agertu diren ehunekoak zuzenak dira. Zenbaki gordinek erakusten duten estrapolazioa da zuzendu behar dena. Adibidez 2006an, 16 urte eta gehiagoko jenden %22,5ek euskara ongi edo aski ongi dakite :

  • 2006ko EUSTAT estimazioa : 230.200 herritar X 22,5% = 51.800 euskaldun.
  • 2006ko INSEE jendetza : 245.600 herritar X 22,5% = 55.260 euskaldun.
  • 2001eko inkestaren emaitzak : 221.580 herritar X 24,7% = 54.730 euskaldun.

Oro har, 2001etik 2006a arte, Ipar Euskal Herrian euskaldunen kopurua ez da aldatu, baina euskaldunen ehunekoa %2,2z gutitu da.

Erreferentzia : Hirigintza agentzia (AUAP).

Egilea: Erramun Baxok.2009/01/19
Etiketak: inkesta 2006 | Permalink | Komentarioak (0) | Errenferentziak: (0)